MijnStadMijnDorp is een project van Historisch Centrum Overijssel en is mede mogelijk gemaakt door de provincie Overijssel
Zoeken
Uitgebreid zoeken

Oorlogsverhaaln van Leferink-Hennie en zien vrouw Marie oet Voalt

Verhaal

In 1935 har ik t a wa in de gaatn, dat der oorlog zol komn. Hennie Leferink en Marie Leferink-Broekhuis vertellen hun verhaal over de oorlog

Doo Chamberlain noar Hitler hef west in Munchen. Doo heb ik in deinst west. Met de mobilisatie in t noajoar 1939 was ik 14 daag op herhaling. Doo völn ze Pooln binn en doo mo'w opkomn. De was der a, ik was in 6 wek nich meer in hoes west. Wie wam onderweg van Amersfoort noar Utrecht hen, doo n luitenant boetn kwam en zer: "De Duitsers zijn Polen binnengevallen". Eenn officier (he was gen beroeps), den doar löap zer: "Ik hoop, dat het niet waar is". Ik was telefonist bie de artillerie. Ik zat met vakaantie in hoes, doo zer Foks, den hef hier ja op Lesscher zient wound: "As nog grei wis hebn, sloa wat in, want de
Pruus kounp wa; de Förster Dannen (nen dannbos bie Nordhoom) doar lig alles a vol.

De zat moal in de mobilisatie in de trein, doo gung ne Jör met miein n trein; he wol nog met de boot vot; he is natuurlik nich meer weg komn. Goddaank, zer dei Jör, no kaan'k nog proatn, dat is temet ofloopn. He kwam oet de Pruus, he was op de vlucht noar Hollaand hen, t Geat nich goad, zer he.
Dat was löawk t leste moal, da'w met verlof warn. Dei Jör wol wetn, woar wie de stellingn hadn. Zonnen Jör was dat. Ik zeg:" Ergens in Nederland". Dat hef he van mie kregn. He wol de stie wetn. Dan kon he zegn, wat ne mooie stelling van artilleristn; he zöag ja wa, dat ik doar bie was, want ik har n kanon op de baret. He was neisgierig; wat kan t mie no scheln, woar at de Pruus met de kanonn en met t leager zit.

Op 10 mei zat ik in Weesp bie nen boer. Van Utrecht zi'w doarhen goan. Doar he'w t hele weinter zetn. Den boer zee ik doar nog stoan met de kleane kinder. He kon ouns nich hebn. He har nog peern achter t hoes; doar zatn ze mangs bie. Doar har ik geelsnich andacht. Later t was 's morgns of 's oavnds laat, wol ik evn kiekn in n peernhof, mer doo was den a half plat loopn, want dei aandem hadn der met n 30 40 man west. Ik was 24 joar, een van de jungstn. Ik mos op de peer pasn. Dat kwam zoa: ie hadn de fietsfabriek Magneet in Weesp. Doa stundn de peer ok in ne loods. De peer trökn moal t halster kapot. Der was der een vuur ansteld um op de peer te pasn en den mos t spul repareern. Den keerl ziene vrouw was bevaln. He was ok een van de öwwerstn. Of t meanssche no stöarvn is, dörf ik nich te zegn. He kwam nich wier. De vröag, of ik dat owwer kon nemn. "Ja, ga maar". Wie hadn weinig te doon. t Hele weinter heb ik doar henfietsket of meestal loopn. Wie mosn toch de tied kapot hebn. Eenn klöatn der al achter hen. Ie mosn ok bie dei kanonn stoan. Den korporaal van oflössing 's morgns döar ik of en too ne sigaar. Met de wacht har ik helemoal gen last meer van. Doo koump he op de kamer en zer, dat al dei boernjongsn papier kondn kriegn, ze kondn vriej kriegn met höain. Den hoogn löap doar en ik zer em: "Doo mie ok zo'n ding". "Ja", zeg he, "ben je kostwinner? "De zer: "Nee, dat nich, mer ik bin der zat van". Doo zeg he: "Nou alsjeblieft dan". Doo har ik der een. De stuur t op. Net doo ze mie doar oet t fietsnfabriek votdöadn, mos ik natuurlik wachtklopn. Alles was oetlekt. 's Oavnds t bod: "Leferink 21 dagen zakenverlof' De aandem vröagn: "Is je vader wethouder? Is hij raadslid?". Ze hadn t a wa in de gaatn, mer ik wus der ok niks van. Later kwam ik der wa achter, doo ik in hoes was, heum ik, dat n burgemeaster kraank was en n locoburgemeaster kon t ding onderteekn. Ik heb em der nooit vuur könn bedaankn.
De dorf t nich te woagn vuur t publiek. Sanderman was vrower wetholder. Wat kon dat em toch scheln, at der zo'n ding kwam. Ik har t papier ja kregn en ik dorf t eignlik nich te hebn. Den officier zer: "Ja, ik heb er zat van. Zoa probier ie in deinst der zoa goadkoap möglik der langs te komn.

Ik mos 's morgns op wacht, 's Nachtns van 12 tot 2. En dan mo'w nen aandem roopn. Bie den boer, woar at de kanonn stundn, ha'w ne kamer. Wie wam met 3 wachtn en 3 binn. A'j wier kwamn, mos der een oet en dan ko'j in dat ber goan lign. Ik dachn: how, loat ze lign. Ik goa wa noar t höai hen. t Was nen bouwboer met völ peer; ik gung doar in t höai lign. ik lag doar 's morgns den tiendn mei.
Oe, oe gung dat. De dachn DE PRUUS net zoa vast. Ik zee n boer nog hard loopn owwer n beult hen. Ze woln net de duur los doon, doo völ der toch ne bom; dei duum gungn zoa los (ze hadn der gennen stiel), zoa kort was t bie. Doo wus ik goad, dat t mis was.

ik kwam ean moal wier van verlof; dat was ondertied, umdat ik zaaknverlof har. Wie kwamn in Rotterdam, doo mosn wie met t spoor met en dan kwamn wie der wa, zedn ze. Wie zint ok wa owwerkömn in Strijen in de Hoekse Waard zonder te vroagn. Ze zedn nich, woar dei troepn precies lagn. Wie woln dat bommeltreintje; t was ean spoor; a'j 's morgns votgungn, dan waj 's oavnds owwer. Zoa lang doem dat. Ze bombardeern ne Moerdijkbruw. Wie lagn met de kanonn vuur de Moerdijkbruw. De wet wa met scheatn har ik niks te doon. Bloos met telefoon in ne grup. Ie kondn ze ja mooi zein ankomn. Ze beschöatn de stelling.

Wie lagn doar nen heeln eand achter. Wie hebt niks gen schearvn vemömn. En doo terawtrekn op Voorne-Putten, doo ze owwer de Moerdijkbruw wam. De löaw, at de bruw heel is blevn. Wie zint nich gevangn nömn, wie wam zoa vriej as wat. Ze hebt ouns ok nich votstuurd ok nich. Wie mosn wa munitie bie mekaar sjouwn. Dat was t ierste contact met de Pruusn. Wie kreagn nen Pruus as commandant. Doo wie an t weark mosn en a'j dan nich zoavöl döadn, dan krieg ie der nog wa moal rap wat onder. Dei munitie lag doar allemoal an de stroat. Doo zint wie teruw goan noar Strijen, woar wie ok ierst lagn. Doar zi'w oet mekaar goan. Doo 14 daag later (dei zaaknverlof hadn, dorvn nog nen dag eerder vot), har ik ok nog geluk. Doo hef Hitler bepoald: al dei soldoatn, dei nog gen
kriegsgevangn wam, kondn allemoal noar hoes hen. Dan bij bie zukke dinger wa nöchter; ean was der bie, den was an t schrievn. De zer: "Wat dös doe? Means doe, dat de Prausn den breef zoa uur de linies henbrengt". Dat was der ean oet Lönneker. He schreaf alle daag en he har nog nooit gen bod had.Ik schreaf nich eerder as at ze mie zedn, dat der post votgung. Zoa nöchter zij dan. Ie denkt ja geelsnich, dat ze in hoes in ongeröstheed zitt. Ik lewde ja en no vot.

Van t bombardement van Rotterdam he'w wa n heelbool van zein. Wie zint duur de stad henkömn met de bus of vrachtwaag. Dei muurn van dei kearkn met dei grote raams wam nog stoan blevn.
Plat, plat in de binnstad.

As boem hoovn wie vuur de voedselvuurziening ouns nooit naa temaakn, dat wie wördn oproopn. Via n plaatselikn buroholder mosn ie spul verbouwn. De heb later lezn in den Haag, dat de Pruusn demiks gen verstaand van hadn, woovöl der van nen buinder an row of kwam, mer den Grönninger, den minister van landbouw was, was nen boer en den höl dat zoa leag möglik an. Elkn boer, den nog luk boer was, kon der zat met oet. Den minister löag mer um nog zoavöl möglik vuur t Hollaandse volk te holdn. Dat hef he red tot t leste. Doo gung alles op. Der was ja ok gen kuinstmest. De opbrengst wör al minder. Ok de fosforietn, dei ze doar bie t Peuleke (de stroat geat der no owwer) opgröavn, lewwem nich zoavöl op.

Dei onderdukers wam hier mer met 4 bruurs. Twei kwamn oet Eanssche, dei warn nog nich zoa oold. Wie wam met 8 man. Via ne kaploan zint der onderdukers oet Hilversum kömn. Wie hadn a 4 onderdukers. Dei oet Eanssche he'w wierum doan. Dei aandere twei (n paar bruurs) oet Oldnzel warn kunnign van ouns en dei he'w holdn. Den eann oet Hilversum hef zik nich goad gedrögn; den mos van mie sigaretn koapn en dei wördn al duierder. He höl der wat tusschen hen. Ierst hadn ze ne kamer en doo t slimmer wör mosn ze n balkn op, den schöat luk owwer de hiel hen en doar mosn ze ne kamer maakn in t höai. As de Pruusn kwamn, kondn ze t gat in t höai nooit vindn. Hoeszeuking hebt ze hier ok wa moal doan. Bie de Eansink-vrolle namn ze nen spoorkeerl. Dei twei onderdukers
oet Oldnzel he'w wa twei joar had tot t eand van n oorlog. Dei jongs oet Hilversum zoawat n joar.Ze leern zoa Twents, t Gekste nog met etn, doo ze kwamn. "Zeg jongs, doo heanig an met etn, want wie hebt net slacht". Mer dei jongs hadn zo'n honger, wie atn met den slacht ja nog vetter, 's Anderdaagns kondn ze t nich ofloopn, hemd in n knup; in dei maag zat niks aans in as tufiel en bloem. Den eann oet Hilversum is der wa mangs wier west en zien zuster kwam ok wa es mangs met. Ne jonge deem was dat nog, ne goo hölp in de hoesholding. Dei jong is noar Amerika hen emigreerd. He is doar blevn. En van zien zuster zi'w n joar of 8 ledn van noar de groow henwest. Verkeerde kwoal. Den de vingers los har zitn, den he'w nooit wierzein. He hef twei moal probierd
um hier te komn. Wie hebt em gewoon ofzegd. He schreaf moal, of he toch moal dorf komn. Wie hebt em temwschrevn: at he kwam, wör he meteen wiemmstuurd. Wie woln em nich meer in hoes hebn. Dei sigaretn, dei he mie nich doan har, har he in de koppem stangn van dei owwergordienn
doan. Zoa slim was he. Heel de kamer ha'w kotzocht. Ze mosn der zitn en ik kon ze nich vindn. Dan kom ie der achter, woo slim at ze zint. t Is meestal zoa, zegt ze wa es mangs: de leafde geat duur de maag hen. En zoa geat t met dei leu ok. Dei onderdukers hadn niks te roakn.

In n oorlog lewwem ie alles an de leu in Oldnzel: stroa höai; ik veurn alle 14 daag wa, ok tufiel; ik was a blier as ik mer 15 ceant vuur t kilo kreag; ak der dan 30 zak tuffel onder n voor stroa har, dan kon ik dat oflewwem bie de gemeentewerf in Oldnzel. Ze woln ok nog hebn, dat ik t roundbrachde.
Ik zeg: "Is t nich mooi genog, ak t oe breng". Al dei bie de gemeente wearkn, kreagn al de tuffel van ouns. Zoa döa'w dat.

Ik gung moal op stad an tegn n beult op. Doo zeg t oold Moatmenneke: "Kont ze t wa trekn, Leferman?". He har dik in de gaatn, dat onder dat stroa dei tuffel nog onder zatn. As ik noar de stad henveurde en ik har der niks onder, dan gung ik gewoon owwer n roundweg hen. Mer as ik der tuffel onder har, dan veurde ik onder n tunnel langs owwer dat oolde zwarte weggeke. Der hef mie der wa moal ean anholdn op n roundweg; t was allemoal stroa; den wus ok wa, dat de boern der wat instopn. De har wa n paar mur row in twei zek bovn vastmaakt an n reink van n wesboam met n touw. Ik gung op n trottoirbaand zitn bie café Bouwhoes en dreain ne sigaret. Doo ik doar met gangs was, zeg he: "Doorgaan". De zeg: "Zit der niks onder ?" Want doo ik gung hen sigaretdreain,
doo dachn he: den boer is völ te röstig, doar zit niks onder. At he mie mer nich bovn op de waag kwam!

Dichtste bie is nen bom valn bie Roesink-Teun. Alles schotde, net ne eerdbewwing. Vleagmachienn heb üe wa zoavöl zein valn. Wie wam jonge keerls. Ie dorvn 's oavnds noa 8 uur ja nich noar boetn hen. Dan gungn wie noar Osnfoort. 's Oavnds haj dei Pruusn in de locht. Völ zeuklechtn duur mekaar. Ik heb wa mangs acht gevn: wied de Pruus in. Ok moal fükker, flik, ne grote vlam en dan has t had.

En dan 's oavnds kaartn bie Wöasthof; ie kondn hier ja evn duur de wear noar eer hen. Bie de moan, dan zöagn ie dei vleagmachiens. De zeg tegn Wöasthof: "Dei vleagmachiens zint der ok wier". "Ik wol, at he völ", zeg t oold, den was nog banger as wie. Ik zeg: "Woodan?". "Den maakt ouns nog wat", mer genne wek later was t der a te doon. Alles ofzet. Wie hadn nich in de gaatn, dat der woapns wördn dropt. Hier Lessinks-jongs, dei zint bie Griep 's oavnds hen kaartn en doo wilt ze noar hoes hen en bie Mölman doar den weg duur n es hen; doar is alles ofzet. ieder 10, 15 tred stun nen Pmus. Doo mosn alle leu oet hoes komn en allemoal op n Leinder Diek bie mekaar komn. Ok Obnkotter-vrouwleu met de kap op. Mer dei Lessink-jongs wilt owwer stroat hen en no stoat dei
Prausn doar en de jongs wier um op Griep an; in de hiel onder t stroa; ze hadn doar de Pruusn zoa in de oagn könn kiekn. Zoavöl hadn der achter t hoes stoan. Ze hadn ok nog al duur t stroa henstökn. t Wör zoa laat en t oold Lesscher noar Griep, woa dei jongs toch zatn! Doo was der nums op stroat, aans hadn ze oold Lesscher ok nog pakt. He was zoa wierum fietst. Dei zitt wa goad, har Griep zegd, wer mer gerost. Mer, dech Leferman teruw, ik zee den vleagmachien nog zoa
tegn de moan an, ie kondn em zein dreain, he zochn ne stie, woar at he wezn mos achter in t Leinder Veald.

Johan Brummelhoes van n dunn Meyer oet n Oaminkshook (he hef ok nog in n gemeenteroad zetn) hef dat spul ophaald; ze hadn der peerdemest bovnop doan en doar is he met langs t kanaal henveurd en dan zonne vracht. Twei peer hebt der weark methad. Doar is later ok nog niks van terecht kömn, want doo wol t genean meer woagn. t is ok geelsnich broekt. Ze mosn ne opslagplaats hebn en dei kondn ze nich vindn. Van n eann noar n aander. Ierst dan geat dat nog wa,
mer op n moal wordt de leu bang. Verdomme ze scheat ouns doad! Mer wat was dat ne woaghalzeriej met dei munitie langs t kanaal henveum!

Verzet hef hier nooit west. Doar heb ik ok nich an metdoan. Doar mö'j gewoon vuur in de weag wezn legd.

Der wam in Voalt völ kleane leu, zedn ze ja vrower, dei zik slecht kondn redn, ze wam ontevrea. G.T. was N. S. B.er, den begreap geelsnich wat allemoal betekenn. L . was wa fanatiek, den zer en stak de haand op HEIL HITLER.

In hoes he'w ok Duutse soldoatn had: kwartiermakers. Dei gedrögn zik goad. Hier ha'w nog zo'n keamerke; doar hef ean inlegn; n aander ha'w in de sloapkamer an de aandere kaant. Dat radio, da'w der stoan hadn, doar lostem wie noar n Engelsn zender. Later dreain wie wa wier teruw, zoa-as he
stoan har. Dat stun der zoa vriej; he har de kamer ok nich op slot. Genean van bear. Doo dei kwartiermakers hier wam, zatn de onderdukers hier ok. Doo de Duutsers zik temwtrökn, ha'w ze in de schop; ze hadn ok nog peer bie zik. Dei onderdukers döadn gewoon eer weark. De Pruusn zedn doar niks van. 's Morgns döa'w met ounze eagn peer rowzeain en 's merraagns zedn wie: "Hej goo peer?". "Joa". "Doo ouns der mer n paar van dei vös". A'w ze dan vuur de zeaimachien hadn, gung t nog wier herder, want dei aandern kondn zik ja mooi röstn. In t begin hebt ze hier nog wa n peerd vorderd, dan ko j der ja wa wier een wier koapn. Op t lest kondn de Pruusn alles broekn. Bie de Lesscher hadn ze ne Pruus ügn, den har zegd: "Wenn Sie ihren Fahrrad behalten willen, dann sollen
Sie nicht in die Kirche gehen". t Was stiln vriejdag tegn Poassche. Lesscher zer t hier allemoal round, nich noar de keark hen. Wie gungn loopn. Ze hebt al de fietsn bie de keark votnömn. Klean Bussche har in t noordn van de Pruus zegd: "Doar steat ouns Jan ziene fiets ok nog".

n Stel oet Akersloot was oet n trein sprangn. Ze wam hier later moal an t roundveum met n noaber. Doo koomp he an de duur en zer: "He Marie, ken je me nog terag?". Dat was löaw ik 20 joar ledn.
"Ken je me niet? Je hebt mij het leven gered". Ik zeg: "Wanneer?". "Wij zijn uit de trein gesprongen bij de Lutte". Ik zeg: "Was ie der ok bie?". "Ja", zer de vrouw, "mijn man zei altijd: eerst Marie zien en dan sterven". Dei leu hebt ze ierst in de keark doan; doar hebt ze ja van oolds nich t recht um doar leu oet te haaln.

Marie Wisman (de vrouw van Leferman) vertelt van n oorlog oet Gammelke: Op t eand van n oorlog hadn wie verkering. De vaar har nog ne neie fiets op n balkn stoan. Doar zin ik ok mangs met noar Gammelke henjagd. Ie woagt mangs wat. Doo hadn ze t vleagveald a bezet. Op de Hengeler stroat bie Peintrop schöatn ze nog as de pest. Hengel hadn ze nog geelsnich, mer de Amerikaann kwamn a tot an t krauspuint met de vleagvealdstroat. Dei Amerikaann wam t drökste
met de vrouwleu. Ze woln sigaretn hebn. De Pruusn kondn eer niks scheln. A kostn t ok 5, 10 gl t pekke, dat hindem ja niks. Van dat oolde geald haj ja zat. Dat was ja toch niks weerd.
 

Doar van t vleagveald gung ne hele kloch allemoal richting Duutslaand. Der kwamn nog n paar Pruusn temeut met ne soldoat met t geweer in anslag; den kwam ouns ok temeut loopn. Wie fietsn gewoon, wie löapn wa nöast de fiets. Doo zedn de oolde leu nog wa, dat wie gek wam; dan deank
ie doar geelsnich an. Bie Peintrop ko j zoa zein, dat t doar al nog flikkem. Woo wied was dat no van Frans op n Beult noar Peintrop? Ja hier mankeert t oe (Marie wis met n vinger noar de plet). Hilbert is met materiaal raumn um t levn kömn. Ze hadn em waarschouwd. mer he smit t doar mer op n
hoap. Joa BAM. A'j der gen verstaand van hebt, dan is t o zuk geveurlik spul!

In Rossum is nich vöchtn. Ok kondn ze zoa duur Oldnzel. Ze hadn de witte vlag a oethangn. Bloos hebt ze woapns en munitie ofsmetn in t Lutter Veald. De Canadeezn zint ierst almoal op Nordhoom angoan. De oettocht van dei Pruusn, doo ze noar hen gungn, vind ik nog t allermeuiste. Dei koj owwer de stroat hen zein loopn. De meeste Pmusn wam nich blier. Doar hadn ze 4, 5 joar vuur vöchtn um te winn en ze wam der van owwertuugd en dan verleazn. Ie kont der wa makkelik owwer proatn, mer dat lids doe nich. Wie zint gen Pruusn, dat is t em. De Hollaanders vechtt nich.
Marcheem, wie löapn net asof wie pantoffels anhadn. Kiek mer noar t voetbaln. De Pruusn, dat zint no gewoon vechters. Met voetbaln stoat ze met 3-0 achter. Ze mött nog 10 minuutn um dei 3-0 vot te wearkn. Ze wilt winn. Ze hebt zoavöl oorloogn metmaakt. Ik kwam wa es mangs in de Pruus hen
koffiedreinkn; dan zöag ie foto's hangn. In elke hoesholding zint der wa n paar valn van n ierstn en tweedn krieg. De jacht hadn ze allemoal dei boetn. Allemoal ree.
t Is eignlik raar weark. De eeuwn duur hebt ze altied nog goan hen meurdn. t Is n geluk, dat wie hier gen woapns hebt. Stel oe es vuur, woovöl doadn valt der in Amerika wa; Yoego-Slavië zit vol; n eann is blound en n aander is gries en zwart, t Is gewoon volkemmoord onder mekaar.

Auteur:Uit: Dit möt wie nich wier hebn; uitgegeven in 1995 tgv 50 jaar vrijheid
Trefwoorden:Tweede Wereldoorlog, Mobilisatie, Artillerie, Joden, Onderduikers, Wapendropping, Duitsers
Periode:5/1940-5/1945
Locatie:Volthe, NL, Rossum, Ensmanweg 6

Locatie op kaart

0 annotaties

Annotaties

Er zijn nog geen annotaties op dit item

Plaats een annotatie

Velden met een zijn verplichte velden.

Soort
Titel
Bericht
Bestand