MijnStadMijnDorp is een project van Historisch Centrum Overijssel en is mede mogelijk gemaakt door de provincie Overijssel
Zoeken
Uitgebreid zoeken

Oorlogsverhaaln van Höakink-Herman, Rossum

Verhaal

Leu, dei belangstelling hadn vuur de politiek, proatn der owwer, dat t n moal mis zol goan. Dat kan ik mie as keind nog herinnem; dat was doo den smokkel van uniformn. Nen Pruus verkofde grösiezers en dat was achterof nen spion, he zer: "Wann der Krieg kommt, dann mach ich mit" Misschien hef he t wa in t platduuts zegd. Lc wet nich, of he t owwerlewd hef. Herman Helthuis

Bie de mobilisatie in t noajoar van 1939 mos de kassier Hein Griep vot; he wonn op t oold Engberink, he mos soldoat wördn. He was met de fiets noar hoes hen west um ofscheid te nemn of wat haaln. Op denzölfdn dag mos he vertrekn. Wolcherman, de boor, mos dei breew met spoedbestelling in de grote tassche an n nekn roundbrengn. Dei boemjongs wan ja nog nooit votwest; ze kwamn met allerlei slag volk in aanraking.

In t begin kwamn de kriegsgevangenen wier. De Fraansche kriegsgevangenen kwamn hier ok wa es duur, ze löapn der bie dag en ontie owwer n es doar van de Reamer owwer n pedke binnduur; doo zint der wat anholdn, dei ne kips ophadn en doar stun VOS in. Vos is sneuveld, mer kreag posthuum ne officiële Fraansche onderscheiding. In dei kloch van verzet hef ok Gerrard oold Lohoes zetn. He stun in Rossum an school (he is later met Annie Bossink trouwd). De pilootnlien van oold Lohoes hef aparts wat west. n Moal of wat hebt ze de pilootn apart noar t zuudn henbracht. Ik wet nich, woar dei lien langs gung, dat is hier nich bekeand; dat mos zoavöl möglik geheim blievn.

De wet in t begin van n oorlog, dat op n hook van n kearkhof ne bom is valn. t Is nich zeker, dat de Pruus dat hef doan. Volgens de Duutsers wam de Engelsn terroristn, dei smeatn de kearkn in mekaar; mer dat was gewoon propaganda van de Duutsers. t Was hele mooie lechte moan op nen zundagoavnd, meteen kwam doar ne klabats. Dat was nen donderslag bie heldere hemmel. Der was bloos roetnschaa. Ene schearf was nog bie Vos duur t neie spul duur de bovnreampkes in nen döas vlögn. Ze warn met de Rossumse keark an t bouwn. As dat met de bom lukt was, har de keark der gen 50 joar stoan. He völ net an n kearkhof n Kearkhof was ja nog nich zoa groot. De poort zat an de Thijstroat. met de verkaveling is der wat an de Bosweg bie ankömn; doar begrewt ze ja no, mer doo was der helemoal nen pad met heg an weerskaantn. n Paar joar later bie Roesthoes in Voalt wam de gear grötter. 4 of 5 bomn zint doar daalkömn.

Dei steann vuur de keark mosn wie met eagn peer en waagns van n haavn van Hengel haaln. Dat was a gangs doo n krieg begun. Doo later Hengel was bombadeerd, mosn wie ok helpn t puun oet Hengel te haaln en noar t Marthaleager op t Taanknbearg te brengn; doar mosn de weag allemoal
verhard wördn.
Hier in Rossum ha'j ok de SS. Ze zatn in de pastorei, in de bewaarschool, de leagere school; pastoor Hoogveld har der wat. De baazn zatn in de pastorei, want doar was woarm en kooldstromend water. Dei wusn wa, woarat ze wezn mosn. Vlak bie de keark, want doar bombardeem ze nich.
Hier haj ok völ van dei Fallschirmjäger, dei warn in t veald; in Weersel ha'j der ok n deel zitn.

De radio's mosn wördn inlewwerd. Wie hadn hier nog zonnen oolderwetsn oet 2 gedeeltn. Dat hef nen heeln zet achter de rognhöap in n wal zetn; dan wör doar later noar losterd. Wie hadn doo de Duutsers hier lign en ik wol der moal nen Nederlander vuur dreain, dat was radio Oranje. Doo löat ik de Duutsers radio Oranje der vuur dreain. Wiederop zat der een in de sloapkamer heel zachtjes te lostem, den har t der ok op. Doo heum ie ineens: Radio Oranje. Morgen herrijst Nederland. Mer de Pruusn hadn t rap duur en dei döadn t der zoa wier of. Dat oolderwetse type radio hoovn ie nich in te lewwem, dat was a lang kapot. Mer dei neien hebt ze votbracht en hebt zik nen ooldn anschaft.

Doo kreagn ie t bod, dat de Jödn votmosn; der warn leu, dei duur hadn, dat de Jödn nich wier kwamn. Dei hadn dat mangs in persberichtn metkregn. In Rossum hebt nooit Jödn wond. Polak, n burgemeaster van Amsterdam hef onderdökn west bie Triller an n Tithofweg. Jödn oet Deemkaanp kwamn hier wa hen veehaandeln. t Heerkn oet Boom, zo'n oold keerlke, peddeln hier wa es mangs langs, doo wie zukke kinder wam. Elkus hef schuuld in ne oolde schop bie Lesscher in n Twel in Voalt. Dei schop stun in t veald. Dei Jödn hebt in nen kealder bie Hooltschotn-jager in Beuningn zetn.

Der wördn ok razzia's holdn; zoa warn de Duutsers ok bie Griep; ze hadn doar zetn te kaartn en doar zatn ze dan bie mekaar; ze hebt nich noar hoes hen kuind; ze zint in de val loopn; de Duutsers hebt t hoes oetkamd en doo hef der een in de hiel zetn; de Duutsers hebt doar owweral duurstökn,
mer den een in de hiel hef geluk had. De Pruus hebt ze nog metnömn op Deemkaamp an.
Lesschers-opa hef der nog achteran west; he har der nog een van keand. He wol probietn um ze los te kriegn, aans wam ze misschien wa metnömn noar de Pruus hen.

Bie oold-Bleank zatn onderdukers in n wal; doar hebt de Poorthoesjongs mangs inzetn. Doar hadn wie n möatke lign met nen heeln hoogn wal umhen. Doar mosn wie hooit houwn; doo dachn wie, wat is dat dan? Dat wusn wie ja nich. Zoa wearkn dat in dei tied. Wie hebt n stuk of 3, 4 onderdukers oet Oldnzel had. Ze warn hier gewoon bie t hoes. Bie elkn boer löapn der wat. Doar was helemoal nich zonnen vangst achteran. Dat kondn de Duutsers in t geelsnich wochtn. Dat onderduukn hef zik hoofdzakelik in t leste joar ofspöld. Dei onderdukers hebt dat stanket bie ouns um n hof hendoan. Bie Heerink-Jan hebt ze n stukke veald terechtmaakt. Ze hebt gewoon hölpn met wearkn. Van Hampsink oet Oldnzel n paar. Versteeg oet Montfoort, den via kundigheed hier
terecht kwamn. Doar hef ja zonnen grootn hongersnoad west in Hollaand. De leu warn doar ja zoa slok. Dat keerlke is later met nen dikn kop noar t Westn teruwgoan, dat har net zoa dik en vet west.
Stolker, denhef in Duutslaand mötn wearkn. Den hef noa de bevriejding hier nen zet west. Ze mosn noa n krieg ierst ontluusd wördn.

Oet Enssche was der een, den hef ouns döanig teleursteld, den hef deafstal pleegd met wa wie ok stöln hadn. Dat was owwer nen benzinetank, woar ik t temet wier owwer zal hebn. Doar zat rubber um den tank. Dat was vuur de fietsbeand. Op dei tanks zatn twei van dei loagn op. Dat lag doar op t rognlaand; wie hadn t in de row smetn. Wie hadn nog efkes roundkekn, wes wa, loa'w ouns nich wat de doon maakn. Bie de volgende dag was den tank vot, mer den was duur ne kloch oet Rossum wieder de row in deponeerd. Den keerl oet Eanssche hef moal zein, dat wie dat spul hadn en den hef der n paar striep van metnömn oet n tuflfelkealder. Den keerl hef ok bonn achterholdn, dei vuur Rotterdammers bestemd wam, dei wonn op t oold-Höakink, woar no Seiger wont. Doo wördn der
bonn noastuurd en doo zer den keerl: ik zal ze der wa henbrengn. Later zedn dei Rotterdammers, dat ze nooit gen bonn kregn hadn. Den keerl döar niks aans as röavn bie de boern.
Hier kreag'j al dei wetn met dei crisiskeerls. Ze hebt ze hier losloatn vuur dei leevnsmiddeln. Dei controleurs gungn met n stuk of 6, 7 de boern langs, net as ze dat no doot met dat milieu en spul.

Van de wek stun ja ok in De Boerderij met dei boern in Freaslaand. t Was in t noajoar. t Jongvee mos bie t hoes komn oet de wear en doo zöagn dei controleurs in de wiedte n heel riegke fietsn. Doo was der ok een van Vealdman bie. De kloch crisisambtenaarn op Vealdman an. Doo zedn wie, at dat mer goad oflöp. Doo gungn der doalk wat noar hoes hen um schoon schip te maakn. Wie warn der prima op vuurbereid. Ie möt geluk met hebn met zukke dinger. Der wördn ja botter en kees maakt, betke clandistien row verbouwn. Met vee mos alles bekonkeld wördn. Der zint ja wa doa vearkn stöln; doar wör ja nich owwer proat, via via wör dat heurd; dan koump der morgnvroo bie n putnreink n doad vearkn te lign. Dan doem t nog gen half uur of der was nen boer, den smeat
der n aander doad deier hen. Bie Hengel en Oatmörssche zat n buro. En dat warn ja aandere crisisambtenaarn. Dat was allemoal nep en bedrog. Doar verröar ok gen meinssche, at he doar wat zein har. Doar hoovn ie niks owwer in te zitn. In de pers stun ja wa dat der n vearkn doad was goan, dat wördn duur de zwarthandelaarn wier op t maark bracht. Ze bedongn bie de leu ne heugere pries. Dat was hier tusschen de boern nich. n Vearkn was doad en dan ko j gaauw oe eagn vearkn slachtn. Ze kreagn nog wa es mangs de opmearking: ie wearkt nog wa hard vuur oe loan, dat kreagn ze nog wa es mangs te heum, dat mosn ze dan mer in n tuk stekn. t Was de voedselvuurziening, dat was de algemene kreet um de Nederlandse bevolking an t etn te holdn.
Tuurlik gung der ok n heelbool noar de Pruus. Met de voedselvuurziening was wa n probleem, n Heeln oorlog duur wör t etn al beteuner. t Wör allemoal duur de leu met de fiets ansjouwd.


t Was in t vuurjoar, t was mooi weer, doo ha'w n hard weinter had, ik mos met op de waag as zonne jong van n joar of 10, 12. doo he'w nog töln, dat der wa n 100 scheppel tuffel bie de leu op de fiets van Rossum noar Oldnzel hengungn. Dat wör nich intensief controleerd. Dei controleurs kwamn ok bie de dörsschemöl; ze noteern, woovöl kilo row der was. As keind heb ik wa metwest hen höain; doar mos höai wördn lewwerd vuur de Wehrmacht. De boem mosn van zoavöl buinder zoavöl höai lewwem.

Ze woln ok wetn t schuum van t laand, de verbouw van row en tuffel, woovöl vearkn en hoonder a'w hadn. Doo höldn wie meer hoonder. Ouns vader har nog n paar adresn van dat wearkvolk in Oldnzel. dei hadn ok nog n stuk ground achter t hoes. Dei dorvn dan hoonder holdn; ze hadn de hoonder hier in de schop. Doo kwamn dei crisiskeerls. Woar mosn dei hoonder allemoal blievn?
Zoadöanig warn der altied n paar hoonder meer as der was opgövn. Dei schop kwam leuw en de familie Reuver kwam achter in n oorlog in dei leuge schop. Familie Lubbers was hier op Hams-Johan zient. Dei mosn allemoal bie t vleagveald vot. Later zint ze allemoal wierum goan. Dat was ne hele organisatie. Ne hele karavaan waagns um dat spul wier op te haaln.

In t begin van n oorlog was der n vleagmachien valn op ne boerderiej; doo zer de öldere generatie: Jongs goat der mer nich hen kiekn, want t gebuurt nog wa korter bie hoes. Dan haj n lochtoorlog.
Bie Hersmöl is op 13 mei nen Lancester daalkömn; he was doar oet mekaarvlögn. Van de 12 op n kearkhof in Rossum  zint der 7 van den Lancester. Dei stukn van dat vleagmachien lagn an n pad, den doar hoow duur n es henlöap (dat was nog ne weg van de Lut op Weersel an, hef Beanterts-Herman mie vertöln). Doo hebt ze later n fietspad anlegd, doar woar Hersmöls-Sientje de wear ingeat; dat löp doar luk dwers of met n welleke noar t laand hen en dan löap t tusschen twei stukn laand duur op Beantert an. Doo de fiets is kömn, is dat pak maakt. De leu kondn dan better noar de keark hen. Katnpöller en wie hadn doar n stuk laand en hebt der an methölpn, dat den pad doar kwam. t Grötste stuk is in ouns laand valn. Op veer verschilnde stiedn lagn motoom. Een hebt
de Duutsers oet de Keamper ziene row haald; de souvenirjagers of wat hadn ze allemoal sloopt, de row was doo laank. De eum wam verbraand. Ouns stuk is zoawat vuur dreikwart verbraand. Der kwam geelsgen zoad of Zuk brandn hef dat doan!

n Ooldn Steggert was doo wier kömn van de kabelwacht. Der was nog nen tank oet dat vleagmachien valn, den is hier nog owwer hen schötn. t Was hier helemoal lecht. n Lawaai! n Lecht!. Bie Oold-Mölnk-Trui hef nog n stuk vlak achter t hoes legn. Doar was ne bietnkoel doar, woar no dei böam stoat. In n stert zat nog ne piloot; he döar nog n paar oadm haaln hm hm, later niks as pok, pok. Doo was t an t brandn. Ne wear was doar helemoal doad, doar was benzine owwer hen gutst. Wie hebt nog geluk had, want ze zoln bie n Boerskotn nog nen torpedo oet hebn smetn. Nen halvn buinder bos mos doar helemoal kapot wezn. As den torpedo hier har west, ha'w genne pan meer op t hoes had. Wie as schooljongs met de korte boks an kondn owweral loopn, woar wie
wohi. Wie stundn as buulveant met n snoetn owweral bie te kiekn en gaapn. n Ooldn Osnfoort is nog van dis kaant duur de bek noar hoes hen kröpn.

n Paar joar ledn he'w nog van dei kapotte munitie vundn, totaal verrot; dei is doar zoa in t gros blievn lign; doar is aait owwer hen meaid. In Voalt was der nen boer, den hef in t begin van n oorlog a zegd: der zölt nog zoavöl vleagmachiens komn in de locht, dat antlestn de vöggel allemoal mött loopn. Dat was humor.

In t begin van n oorlog was den lochtoorlog zo'n fascinerend gezicht 's oavnds met dei zeuklechtn. Dei haj owweral stoan. Der stun der een bie de Höwwerboer, Lasschof, n stuk of tien zweain der duur de locht hen. At der vleagmachiens in dei zeuklechtn kwamn, löatn ze zik in een moal nen heeln eand valn. Later kondn ze radar gebroekn op n Wolfesbearg en bie de Lemseler school. Doo kondn dei zeuklechtn al a meer vot. t Radarschearm was ongeveer zo'n 4, 5 meter in t veerkaant en dat kondn ze ja dreain. No hebt ze n radarschearm zoa groot as zo'n töafelke.

Bie Lasschof in Voalt hef ok nen jager in n es legn. Achter Keampers-Gerrad, woar Derkman ziene dann hef in dei dolle ground is zonnen Lightning, zonnen dubbelromp, deap de ground inslaagn. De kloch bie de Lemseler school hef den piloot an de parachuut gevangn nömn. t Was doo vorstrig weer.

Op t lest van n oorlog warn de Engelsn zo'n betke de baas in de locht. Bie Scheapeke haj n brödke stoan van Notunterkunft. Owwerdag mosn ze zoad veurn. At ze veurn mos der een op n auto stoan, kiekn, of der ok Tiefflieger warn. Bie de Scheaper mosn ze zoa de del op könn. De boerderiej lag der noar. Ze kondn zoa n stiepel der oet doon.

Op n stiln vriejdag, vlak vuur de bevriejding, hebt ze alle fietsn bie de keark votpakt. t Was doo heel drok. n Kruusweg in Rossum in de keark. De Duutsers lagn roundum de keark hen. n Paar hebt der nog andacht um de weind oet n baand te loatn.

Dei jong van Wolbert, n persoon van 18 joar hef met n jachtgeweer met nen baand umloopn. Doar warn dei Duutsers op t lest heilig op. Dat wam de terroristn, wat wie verzetstrieders neumt.
Hier hef ne cavaleriekloch west in Rossum en Voalt, dei noa Arnhem hier nog duur zint kömn, dei warn in eenn ruk van Paries duur België hierhen kömn. Dei peer hadn iezers onder zoa dun as nen ceant. Der wam zo'n 200 300 man en misschien wa net zoavöl peer; dei warn in september 1944 bie de boern onderbracht; dei hebt hier zo'n 14 daag, 3 wek west en zint in noordelike richting vertrökn.
Mer ze hebt geneen van aln vertöln, dat ze owwer n uur vot zoln goan. Dat lef hadn ze nich. 's Oavnds gungn de waagns hier owwer de Haar hen, doo was t nog nen zaandweg op Weersel an en later heurn ie, ze wam noar Grönningn hengoan, doar hebt ze meer graan vuur de peer. Dei keerls warn mangs zoa heilig op de peer; der was n peerd bie, den hadn ze duur de maann henschötn. Ze woln der dwers met owwer n wal hen hier an de stroat. Dei keerls hadn ze met dakpann noasmetn.

In de dertiger joarn lag alles kapot. Met zo'n drama van 50 miljoen doadn is t wa n wounder de economie wier op te kriegn bie wat der gebuurd is. Dat is t rare: duur n aarmood is n oorlog ontstoan; wie hebt der t Wirtschaftswunder van owwer holdn, dat wie no doot, wat wie nich kont
loatn. Vroo of laat zal t wa wier aans goan.

Herman Helthuis

Auteur:Uit: Dit möt wie nich wier hebn, uitgegeven 1995 ivm 50 jaar vrijheid
Trefwoorden:Tweede Wereldoorlog, Onderduikers, Vliegtuigcrash, Rossum, Razzia’s, SS
Personen:Herman Helthuis
Periode:5/1940-5/1945
Locatie:Rossum, NL, Rossum, Haarstraat

Locatie op kaart

0 annotaties

Annotaties

Er zijn nog geen annotaties op dit item

Plaats een annotatie

Velden met een zijn verplichte velden.

Soort
Titel
Bericht
Bestand