MijnStadMijnDorp is een project van Historisch Centrum Overijssel en is mede mogelijk gemaakt door de provincie Overijssel
Zoeken
Uitgebreid zoeken

Klokken in oorlogstijd door H.Kollen

Verhaal

Uit een boekwerk van H.J.Kollen uit Weerselo waarin hij allerlei brieven verzamelde ook een verhaal van zijn hand over de klokken in de voormalige gemeente Weerselo in oorlogstijd. De overige stukken zijn in te zien in ons archief

In het jaar 1939, voor het uitbreken van de tweede wereldoorlog, voorzag de nederlandse regering de mogelijkheid, dat bij een egventuele bezetting van ons land, dit zou kunnen leiden tot vordering en inbeslagname van al onze waardevolle en historische klokken in kerken en stadhuizen.

In verband hiermede, wilde onze regering graag een volledig overzicht bezitten van het aantal klokken in Nederland en van hun metaalgewicht. Om dit doel te bereiken werd vanwege het Ministerie van Onderwijs, Kunst en Wetenschappen op 13 april 1939 aan alle gemeentebesturen in ons land een schrijven gezonden van de navolgende inhoud:

Burgemeester H.A.G.Banning van Weerselo gaf gehoor aan deze oproep en zond op 2 mei 1939 afschriften van deze broef aan de plaatselijke geestelijken met het verzoek de gevraagde gegevens van hun kerkklokken op een formulier te vermelden en deze aan hem zo spoedig mogelijk te doen toekomen:

De pastoors en de predikant avn alle kerkdorpen in de gemeente Weerselo voldeden aan het verzoek van de burgemeester en verstrekken hem de gevraagde bijzonderheden van de in hun parochie aanwezige klokken,

In de loop van het jaar 1939 nam de oorlogsdreiging steeds meer toe en op 10 mei 1940 werden de sombere gevoelens van naderend onheil bittere werkelijkheid. Op die dag werd ons land door een Duitse invasie overrompeld en viel het noodlot als een brandende fakkel in ons bestaan. Wat reeds in 1939 door onze regering was voorzien werd in het oorlogsjaar 1942 bewaarheid.

Op 20 november 1942 toch, ontving de burgemeester van Weerselo een schrijven van het Provinciaal Bestuur van Overijssel, waarin de Secretaris-Generaal van het Departement van Opvoeding, Wetenschap en Kultuurbescherming mededeelde dat in opdracht van de Duitse Rüstungs-Inspektion zou worden overgegaan tot de vordering van klokken. De voor vordering in aanmerking komende klokken in onze gemeente moesten worden overgebracht naar een nader aan te wijzen terrein in de gemeente Weerselo.

Hoewel in gemeld schrijven gesuggereerd werd dat een niet onbelangrijk gedeelte van het in Nederland aanwezige klokken metaal gespaard zou blijven, bleek al spoedig dat een groot aantal kostbare en historische klokken door de Duitse bezetters geroofd zou worden, teneinde te worden omgesmolten tot oorlogstuig.

Op 26 november 1942 ontving burgemeester Scholtens van Dr.E.W.Hijszeler, wetenschappelijk medewerker van het Rijksmuseum Twenthe een brief, waarin deze mededeelde dat hij de leiding op zich had genomen betreffende de registratie van de klokken welke door de Duitsers waren opgevorderd. Hij schrijft dan verder: "Er bestaat een mogelijkheid dat een aantal klokken alsnog gespaard kan blijven en na afloop der vordering naar de plaats van herkomst wordt teriggebracht. Mochten er in uw gemeente klokken zijn welke historische waarde hebben en het daarom van belang is, dat zij behouden blijven, zo verzoek ik u beleefd mij ten spoedigste een kort rapport te doen toekomen, waaruit blijkt de noodzakelijkheid van behoud". Aldus Dr.C.C.Hijsaeles te Enschede.

Burgemeester Scholten wil gaarne de vordering van klokken in zijn gemeente voorkomen. In zijn antwoord dd.30 november 1942 aan Dr.Hijsaeler schrijft hij o.a.:de navolgende klokken in deze gemeente voorkomen. In zijn antwoord dd.30 november 1942, aan Dr.Hijsaeler schrijft hij oa: de navolgende klokken in deze gemeente hebben een belangrijke historische waarde en dienen alsnog gespaard te blijven:

1. een zeer fraai klokje van de N.H.Stiftskerk te Weerselo, waarop in blokletters het opschrift: änno Salutis nostre 1571".

2. een tweetal klokken van de RK kerk te Weerselo beide afkomstig van de Stiftskerk en in 1809 aan de RK gemeente toebedeeld. De grootste hiervan dragat het opschrift: Me fecit Ciprianus Crans Jansz, Amstelodami an 1753 en de kleinste met een middenlijn van 56 cm vermeldt:"Henricus et Everhardus Petit me fuderunt ao 1793. Voormelde drie klokken edel van vorm en welluidend van toon, behoren tot het weinige wat is overgebleven van het oudste bekende Benedictijner-klooster in Overijssel, de vermaarde adellijke vrouwen-abdij Weerselo, na de Hervorming bekend als het Adellijk Jufferenstift Weerselo.

Ik houd er mij gaarne van overtuigd, dat Uwerzijds al het mogelijke gedaan zal worden voor het behoud van deze historische klokken". 

Tot zover burgemeester W.Scholtens van Weerselo. De Weerselose burgemeester stelt alles in het werk om de vordering van klokken te voorkomen. In zijn brief van 9 december 1942 aan de Waarnemend Commissaris der Provincie Overijssel te Zwolle schrijft hij oa: "de klokken voorkomende in de kerkdorpen Rossum, Deurningen en Saasveld doen thans onder meer dienst tot het geven van alarmerings-signalen voor de luchtbeschermingsdienst. Over andere alarmeringssignalen wordt in deze niet beschikt. De plaatsen waar bedoelde klokken voorkomen, liggen op zeer grote afstanden uit elkaar en wel zover, dat, indien de klokken alle zouden worden afgenomen, de gehele gemeente met uitzondering van het kerkdorp Weerselo, van een geluids-alarmeringsmiddel zou verstoken worden.

Maar ook deze tweede poging van de burgemeester om zijn klokken te redden, had geen succes.

Op 6 januari 1943 ontving het gemeentebestuur van Weerselo van de Duitse bezetters het gevreesde bericht, dat nog in diezelfde maand zou worden begonnen met het afnemen der klokken uit alle RK kerken in onze woonplaats. Alleen de klokken in de Stiftskerk bleven voorlopig gespaard van deze roof.

De reactie van de Weerselose pastoors was zoals verwacht kon worden. In machteloze woede moest men aanzien hoe de prachtige klokken uit de torens werden getakeld en weggevoerd.

Pastoor B.T.Moekate uit Saasveld wond zich zo geweldig op over deze wandaad van de Duitsers en hun helpers, dat hij op de dag voor de klokken werden afgenomen, deze een uur lang lied luiden over zijn parochie. En tegen een ieder die het horen wilde riep de pastoor verontwaardigd: "de klokken uit de toren, voor de Duitsers is de oorlog verloren".

De plaats van herkomst, de middellijn, het jaartal, de gieter en het opschrift van de klokken welke destijds uit de kerktorens werden geroofd  werd vermeld op een formulier:

De luidklokken van de kerken in Rossum, Saasveld en Deurningen werden zoals gezegd, geroofd en zijn nooit teruggekomen.

Gelukkig bleven de twee klokken van historische waarde uit de Stiftskerk en de beide luidklokken van de H.Remigius-kerk in Weerselo voor omsmelting bewaard. Zij herkregen hun oude plaats in de toren van beide kerken.

De door de bezetter geroofde klokken konden enkele jaren na de bevrijding door nieuwe worden vervangen dank zij de offerbereidheid van velen in de gemeente Weerselo.

H.Kollen †

Auteur:H.J.Kollen uit archief heemkunde oalde gemeente Weersel
Trefwoorden:Tweede Wereldoorlog, Klokken, Invorderen, Omsmelten
Personen:Scholtens, Pastoor Haarhuis, Pastoor Moekotte, Pastoor Hoogveld, Pastoor Galama, Dominee Brongers
Periode:1940-1945
Locatie:Weerselo, NL

Locatie op kaart

0 annotaties

Annotaties

Er zijn nog geen annotaties op dit item

Plaats een annotatie

Velden met een zijn verplichte velden.

Soort
Titel
Bericht
Bestand