MijnStadMijnDorp is een project van Historisch Centrum Overijssel en is mede mogelijk gemaakt door de provincie Overijssel
Zoeken
Uitgebreid zoeken

De bom, een verhaal uit Saasveld

Verhaal

In de meidagen van 1940 waren ook uit Saasveld verschillende soldaten in de vuurlinies actief. Zij kwamen, soms na een korte krijgsgevangenschap, terug naar hun dorp. Bemard Wegman (Waans) is niet teruggekeerd van de Grebbeberg. Hij is daar, met vele andere slachtoffers van die eerste oorlogsdagen, begraven. André Hottenhuis†


In 1942 kwam er een zware bommenwerper in de Zoeke op het huis van Nieland terecht. Toen in de eerste aprildagen van 45 de oorlog voorbij was, kon men zeggen dat in elke buurschap wel verhalen te vertellen waren over onderduikers, evacué's, over SS'ers, Zwarte en Groene Polizei', over vliegtuigen die in formaties overvlogen en over allerlei mensen uit de omliggende steden die hun kost probeerden aan te vullen met eten van het platteland. Vele kinderen uit de grote steden van West Nederland verbleven de laatste oorlogsjaren hier.
Aan de Zandbongenweg, achter de Drostehoeve, ligt vlak aan de weg nog de oude bunker. Het is de markering van het schijnvliegveld dat daar in de late oorlogsjaren door de Duitsers was aangelegd. Er stonden zogenaamde hangars en andere gebouwen, die moesten zorgen dat de aandacht van vliegveld Twente werd afgeleid. Het heeft niet veel invloed gehad: de Geallieerden waren al snel op de hoogte. Een enkele piloot vergiste zich wel eens. Bets Pross heeft daar de narigheid van ondervonden: zijn huis is als gevolg van de neerstortende brandbommen verwoest.

Het volgende verhaal heeft zich in die dagen afgespeeld:
N grootn oorlog har gelukkig zienn lengstn tied had. Zo as dan meestal het geval is, wördn het veur de gewone bevolking slechter. Doar kwam alsmer mear schaarste an alles wat n meanske in zienn daagnsn doon neudig hef. Oaveral waarn gebouwn vorderd duur de bezetter as oonderdak vuur soldoatn. De opgreuiende jeugd tusken vearteen en twintig joar kwam rech nich an leam to: gebouwn bezet en leraam onderdeukn of bie razzia's wegvoerd. Wat mer ennigszins kon, wördn op de leagere school nog vasthooln: tot en met ne achtste klas gaf het doar!

In nen hook van de spölplaats stundn n aantal disciepeln van de achtste klas drok met mekaar te oaverlegn. Der was groot niejs. Achter het Mölnven was ne vleegmezien leag oaverkömn woar heelvöl bomn inzatn, die he doar oaveral har loatn valn. Doarvan waren der n paar op n hoes terecht kömn dat nou helemoal kepot was en oetbraand. Roond die stie mosn nog völ meer bomn lign, die oet die mezien kwamn. Wat het precies almoal was, wus de jong den n paar huus wieder woonn, ok nich sekuur. De meester kwam met de bel de spölplaats op: het kwatteer was veurbie. Ze hadn nog net evn tied um met vear man of te sprekn dat ze tuske n middag noa die stie van dat hoes zoln goan. Toen het twaalf uur was, gungn de jongs der al rap vanduur.

Eigenlijk moch ie tuske n middag nich van de spölplaats mer die achtsteklassers waam n betke boavn de wet. Die mosn vaak ok al n deel bosschopn vuur hoes doon en dan kneepn de meesters wal n öagke dicht. Doar hadn de vear jongs geluk met vandaag. Binn n menuut of tien waarn ze met n aln op twee gammele fietsn op de stie. Het hoes van Bets was helemoal kepot, dat zaagn ze meteen wal. Der um hen was het ne grote ravage. Ie kondn nog hoast zeen woar as de vleegmezien vandan was kömn: schuun langs het Mölnven en dan leag scheamd oaver de weidn.
De vear knaapn leupn weg van het niejsgierige volk en de soldoatn, de weidn in. Al rap zaagn ze van die grote busn liggen, net öllieveatkes mer dan langer en dunner. Ze wusn het meteen: dat waam bomn. Ze keekn mekaar es efkes an en leupn temw noa de stroat bie het kepotte hoes van Bets, woar ze in n wegnsloat hear fietsn achter hadn loatn. De fietsn namn ze met en reedn het wegke in dat tegns n bos tuske Mölnven en weidn leup. Noa zon hoonderd meter leadn ze de fietsn wier an de kaant van de weg en leupn n eandke de wei in: doar lag zonne bus: ne fosforbom.

Veurzichtig pakn Harrie en Jan met n beidn het zwoare metaaln gevoarte op, onderdewiel dat Teun en Henk de fietsn al wier kloar heuldn. Ze mosn nog met dat ding oonder n droad hen mer dat deedn ze veurzichtig rollend want ze wusn: dizze bom was nog nich ontploft! Het slagheudke, zo groot as nen riksdaalder, dat der an n eand op zat net as bie nen gewearkoggel, was nog helemoal gaaf. Veurzichtig kleien ze vanoet de leagte noa n bearm van de weg, de bom veur zich oet rollend.
Umdat het nich koold was kon Harrie röstig zien buis oettrekn en doar wördn de bom zo heanig inrold en vervolgens achter op de fiets knupt met n paar vlastöawkes. En toen verdan.
Zee gungn nich teruw noa de Boamskestroat, dat was te gevöarlijk. Nee ze volgdn de weg langs n bos tot n dwesweg en toe zo heanig op Kolmschot an, verdan tot n hook van het Elshoolt. Doar bleevn ze evn stoan. Ie kondn ja nich met dat ding bie de school ankomn, bin ie wiezer! De last haaln ze heel veurzichtig van de fiets van Harrie en den wördn an n raand van n bos oonder wat dreuge blader votstopt.
Dén middag wördn der deur het veartal nich bezunder genootn van het onderwies dat de meester gaf. De gedachtn waam bie dat ding in n bos, dat doar oonder de blader hear wochtn.
Toen het kwart veur vear was, waam de vear jongs in n eargezeen wier in n bos. Het lag der nog wa. Ze wochtn evn tot de meeste schoolkinder vot waam en roldn het gevoarte wier in n jas en precies zo wier achter op de fiets. Harrie löat de wind oet n veurbaand , achterop har hee ne massievn. As der es leu zoln vroagn:" woamm loop ie toch", kon hee zegn: "Ik heb ja nen lekn baand".
Ze mosn nog wal n oarig eandke veur as ze bie de boerderie van Henk zoln weazn, woar ze de bom woln bekiekn. Op de stroat miln in n es kwaamn hear twee meesters achterop die nog noa Oldnzel en Rossum gungn. Ze waam gelukkig drok met mekaar an het proatn toen ze het veartal veurbie kwaamn. "Dag, meesters", reupn ze en gelukkig .. die proatn en fietsn verdan.
Bie Henk op n brink wördn de bom van de fiets haald en veurzichtig op de groond legd. Henk gung noa de schuur en haaln zich nen hamer en n kleen beitelke. Alsof hee zien leavn niks aans har doan gung hee bestrits op de bom zitn, buugn zich veuroaver en zetn n beitel op het metaal!
Roondum den slaghood waam op het oog twee brede gelkoppem ringn die op dree stiekes met iets blaank soldeersel met mekaar verbeundn waam. Doar tuske leup dus n schroefdroad en dat wus den Henk. Heel veurzichtig tikn hee de dree peuntkes vot, dat lukn good. Nou kwam het zwoarste: het
losdreain. Henk zetn zienn beitel dwes op n binnenst reenk en gaf met n hamer nen kortn tik: Het dreain! Hee gaf nog n tikke noa en toen kon hee met de haand de hele, schaarpe lading der oetdreain.
De jongs die der um hen stundn reupn iets deur mekaar van 'hoi,hoi',en wochtn vol spanning wat der wieder zol gebuum. Het aantal tookiekers was intuske wal tot een stuk of tien toonömn.
Toen Henk de lading der oet har nömn, wees hee op nen dop met nen schroefdroad den doar onder zat: Doar zit n fosfor onder", zer hee. Met nen apartn slöttel kreeg hee den dop ok los en toen kon n fosfor, dat gevöarlijke grei, der oet wordn haald. Doar kwamn n heel stel fleskes die nog in ne ole
kast in de schuur laagn, good bie van pas. lederbod höal der een n trechter op ne fleske en dan wördn de bom wier schuun hooln en leup den witn drap laankzaam in de fleske. Zo hadn ze antlestn twaalf grote fleske vol fosfor!
Wat hebt ze doar met doan', kan der zich een ofvroagn. In het poasveur! Joa, in het poasveur in n Noork, doar bint al die fleskes fosfor smetn deur dee jongs. Het was op den 9 april 1944, het heugste poasveur, wat vlamn betreft, dat ik ooit heb zeen. Nen pöppel, den luk in de neugte stun is doarin as nen fakkel votschreuid. Dat was het eand van ne oorlogsgebuurtenis den woonder, boavn woonder wal good of is loopn, doar in Soasel.

A.Hottenhuis†

Auteur:Uit: Dit möt wie nich wier hebn, uitgegeven 1995 tgv 50 jaar Vrijheid
Trefwoorden:Tweede Wereldoorlog, Saasveld, Fosforbom
Personen:Bets Pross
Periode:1940-1945
Locatie:Saasveld, NL, Saasveld

Locatie op kaart

0 annotaties

Annotaties

Er zijn nog geen annotaties op dit item

Plaats een annotatie

Velden met een zijn verplichte velden.

Soort
Titel
Bericht
Bestand