MijnStadMijnDorp is een project van Historisch Centrum Overijssel en is mede mogelijk gemaakt door de provincie Overijssel

Engbert en zijn zes vrouwen

Verhaal

Engbert en zijn zes vrouwen

De titel van dit verhaal klinkt als de droom van iedere man of als het begin van een Arabisch sprookje. De werkelijkheid was echter minder rooskleurig en ook doet de Nederlandse naam vermoeden dat het geen Arabisch sprookje was. Engbert van Faassen een landbouwer, klompenmaker en arbeider,  overleed in 1894 op 77-jarige leeftijd in Lutten in de gemeente Hardenberg. Uit de opgetekende overlijdensakte blijkt dat zijn huwelijksleven op z’n minst roerig is geweest.

Huwen in Nederland

In grote delen van Nederland was lange tijd het West-Europees huwelijksmodel van toepassing. Het was gebruikelijk om pas te trouwen wanneer er genoeg geld gespaard was om een eigen huishouden op te starten. In de praktijk kwam dit erop neer dat een man en vrouw vaak pas op latere leeftijd in het huwelijksbootje konden stappen en dat er minder kinderen geboren werden. Dit patroon was voornamelijk terug te vinden in gebieden in het westen en zuiden van Nederland. In het oosten van het land huwde men al op jonge leeftijd, onder wie Engbert. Hij trouwde in 1836 al op negentien jarige leeftijd met de eveneens jonge Harmanna. Zij was pas twintig jaar oud. Ze kregen twee kinderen, een jongen en een meisje. Daarnaast werd er ook een kind levenloos geboren. Maar alleen het meisje overleefde de jeugdjaren, want het jongetje overleed op acht jarige leeftijd. Harmanna was al een aantal jaar eerder overleden op 27-jarige leeftijd.
 

Agrarische samenleving

In een traditionele agrarische gemeenschap of in een samenleving waarin gezinsbedrijven een dominante positie innamen was er een economische noodzaak om te hertrouwen. Het is dus niet verwonderlijk dat Engbert na ruim een jaar opnieuw huwde. Als een man snel na het overlijden van zijn vorige vrouw huwde werd dit meer geaccepteerd dan wanneer een vrouw snel na het overlijden van haar man trouwde. Vrouwen werden geacht langer te rouwen om hun overleden partner. Daarnaast kon er bij vrouwen twijfel ontstaan over de vader van een kind als de vrouw snel na het overlijden van haar vorige man hertrouwde.
Engbert trouwde in 1843 op 27-jarige leeftijd met de zeven jaar jongere Jantje. Dit huwelijk duurde15 maanden, totdat Jantje vlak na de geboorte van haar zoontje in januari 1845 stierf. Zij was toen pas 22 jaar oud. Het overlijden van Jantje was vlak nadat ook het zoontje uit Engberts eerste huwelijk overleed. Engbert bleef weinig bespaard, want ook zijn jongste kindje, dat dezelfde naam droeg als zijn pas overleden stiefbroertje, heeft niet lang geleefd. Hij overleed al na vijf maanden.

 


Moedersterfte

In september 1845 hertrouwde Engbert opnieuw. Dit keer met Arendina. Zij was op het moment van trouwen 21 jaar oud. Naast vergelijkbare leeftijden heeft dit huwelijk nog meer tragische overeenkomsten met Engberts tweede huwelijk. Na ruim een jaar huwelijk overleed ook Arendina op 22-jarige leeftijd, zes dagen nadat zij het leven had gegeven aan een dochtertje dat niet ouder werd dan achttien dagen. Engbert was als twintiger al voor de derde keer weduwnaar.
Ontbinding van een huwelijk vond in de negentiende eeuw het meest plaats omdat de man was overleden, behalve wanneer het huwelijk pas een paar jaar oud was. Door hoge moedersterfte was de kans voor mannen om weduwnaar te worden in de eerste jaren van het huwelijk het groots. Mannen overleden vaker, maar vrouwen vaker op jonge leeftijd. Ook Engberts vrouwen waren nog maar jong.

 

 

Hertrouwen

Acht maanden na het overlijden van Arendina stapte Engbert opnieuw in het huwelijksbootje. Hij huwde toen met de 25-jarige Gezina. Zij schonk het leven aan twee dochters die beiden zeventig jaar oud werden. Hun moeder haalde deze leeftijd niet. De vierde vrouw van Engbert stierf op 31-jarige leeftijd. Zijn vijfde huwelijk vond tien maanden na het overlijden van zijn vierde vrouw plaats. Dit keer met de 27-jarige Willemina. Engbert zelf was op dat moment 38 jaar oud. Na ongeveer twee jaar kreeg het stel hun eerste kind, dat dezelfde naam kreeg als Engberts vierde vrouw. Een tweede kind overleed zes maanden na de geboorte. Moeder Willemina heeft dit niet meegemaakt, zij stierf drie maanden na de geboorte van het kind.

 

 

Ontwrichting

Het wegvallen van de man of vrouw had in een gezin een grote verstorende werking. Hertrouwen was essentieel om het gezinsleven voort te kunnen zetten. Maar zo’n nieuw huwelijk bracht ook de nodige problemen met zich mee. Een weduwe of weduwnaar moest rekening houden met verschillende families. Ze konden de banden met de families van overleden echtgenoten niet verbreken. Daarnaast moesten ze ervoor waken dat ze de ene familie niet bevoordeelden. Verder kregen kinderen uit vorige huwelijken te maken met verschillende vaders en/of moeders. Wanneer weduwnaars hertrouwden, trouwden zij vaak met een jongere partner. Hierdoor kon de situatie ontstaan dat kinderen uit het eerste huwelijk niet veel jonger of zelfs ouder waren dan de partner van hun vader. Dit was het geval bij het zesde en laatste huwelijk van Engbert. Zes jaar na het overlijden van zijn vijfde vrouw trouwde hij op 44-jarige leeftijd met de 26 jaar jongere Louisa. Engberts dochter uit zijn eerste huwelijk was inmiddels negentien jaar oud.
Het huwelijk met Louisa werd een vruchtbaar huwelijk. In totaal kreeg het paar negen kinderen, waarvan er twee voor het tiende levensjaar stierven. Alle andere kinderen hebben een huwbare leeftijd weten te bereiken. Ondanks het leeftijdsverschil van 26 jaar, heeft Engbert ook zijn laatste vrouw naar de begraafplaats moeten brengen. Louisa overleed in 1884 op 42-jarige leeftijd. Engbert leefde hierna nog tien jaar zonder vrouw totdat hij op 77-jarige leeftijd zelf overleed. Bij zijn overlijden was hij dus zes keer weduwnaar en vader van achttien kinderen. Zeven daarvan zijn niet ouder geworden dan tien jaar.

Auteur:Iris Bosch
Trefwoorden:Overlijden, Overlijdensakte, Huwelijk, Hardenberg, Burgerlijke Stand, Vrouwensterfte, Weduwnaar
Periode:1836-1894
Locatie:Overijssel
0 annotaties

Annotaties

Er zijn nog geen annotaties op dit item

Plaats een annotatie

Velden met een zijn verplichte velden.